Thất nghiệp tuổi 35

35 tuổi – một cột mốc vô hình trong thời đại AI

35 tuổi có lẽ là một cột mốc rất kỳ lạ.

Nó không phải là một dấu mốc chính thức nào cả. Không có tờ giấy nào thông báo rằng: “Bạn đã bước sang tuổi 35, từ hôm nay cuộc đời sẽ khó khăn hơn.”

Nhưng trong thị trường lao động hiện nay, 35 đôi khi lại giống như một ranh giới vô hình.

Khi còn trẻ, người ta có thể dễ dàng bắt đầu lại. 25 tuổi thất nghiệp, người ta bảo còn trẻ, cứ thử một công việc khác. 28 tuổi muốn chuyển ngành, người ta bảo cứ học thêm rồi làm lại từ đầu. 30 tuổi vẫn còn nhiều cơ hội để thay đổi.

Nhưng đến 35, câu chuyện bắt đầu khác.

Nhiều tin tuyển dụng đặt giới hạn độ tuổi, có nơi ưu tiên ứng viên dưới 30, dưới 35. Những vị trí dành cho người nhiều kinh nghiệm thì thường lại yêu cầu ứng viên phải có năng lực quản lý, có kinh nghiệm dẫn dắt đội nhóm hoặc chịu trách nhiệm ở cấp cao hơn.

Nhưng một công ty đâu cần quá nhiều quản lý.

Một phòng ban có thể có vài chục nhân viên, nhưng chỉ cần một trưởng phòng, một vài quản lý. Vậy những người còn lại sẽ đi đâu khi họ đã bước qua độ tuổi mà doanh nghiệp bắt đầu dè dặt trong tuyển dụng?

Đó là lúc người ta nhận ra rằng kinh nghiệm không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với lợi thế.

Chúng ta rất dễ bị chính công việc của mình ru ngủ

Điều đáng sợ nhất đôi khi không phải là AI. Mà là nhiều năm làm một công việc quá quen thuộc khiến chúng ta quên mất rằng thế giới bên ngoài vẫn đang thay đổi từng ngày. Mỗi sáng đi làm, hoàn thành những công việc quen thuộc. Cuối tháng nhận lương. Năm sau lương tăng một chút. Rồi vài năm trôi qua.

Chúng ta trở nên rất giỏi trong công việc của mình. Nhưng chỉ giỏi trong công việc hiện tại chưa chắc đã đủ. Bởi một ngày nào đó, công ty có thể thay đổi. 

Một sản phẩm có thể đóng cửa.

Một phòng ban có thể bị cắt giảm.

Một dự án có thể kết thúc.

Một công nghệ mới có thể xuất hiện.

Hoặc đơn giản hơn, AI có thể khiến một phần công việc mà trước đây cần năm người thực hiện thì nay chỉ cần hai hoặc ba người.

Đến lúc ấy, chúng ta mới giật mình nhận ra mình đã ở trong vùng an toàn quá lâu. Công việc từng nuôi sống mình suốt nhiều năm vô tình trở thành chiếc chăn ấm áp khiến mình ngủ quên. Đến khi cơn bão đến, tỉnh dậy thì đã quá muộn.

AI không nhất thiết lấy mất công việc của bạn ngay lập tức

Tôi nghĩ điều đáng nói hơn trong thời đại AI không phải là câu chuyện “AI sẽ cướp việc của con người” theo cách đơn giản như vậy. Có lẽ điều đang xảy ra âm thầm hơn. AI có thể khiến một người làm được nhiều việc hơn trước. 

Một lập trình viên có thể viết code nhanh hơn.

Một nhân viên marketing có thể tạo nội dung nhanh hơn.

Một designer có thể tạo hàng chục ý tưởng trong thời gian trước đây chỉ đủ để làm một vài bản nháp.

Một nhân viên văn phòng có thể dùng AI để tổng hợp tài liệu, phân tích dữ liệu, viết báo cáo, soạn email...

Và khi năng suất của một người tăng lên, doanh nghiệp có thể bắt đầu đặt câu hỏi:

“Chúng ta còn cần từng ấy người nữa không?”

Đó mới là thay đổi lớn. Và nó không chỉ xảy ra với những người làm công nghệ. AI đang dần trở thành một lớp công cụ nằm bên dưới rất nhiều ngành nghề khác nhau. Vì vậy, có lẽ câu hỏi quan trọng không phải là:

“AI có thay thế tôi không?”

Mà là:

“Nếu người bên cạnh tôi biết sử dụng AI tốt hơn tôi rất nhiều, tôi còn có lợi thế gì?”

Câu hỏi ấy có phần đáng sợ. Nhưng nó cũng rất hữu ích. Bởi khi đặt được câu hỏi đó, chúng ta bắt đầu có lý do để thay đổi.

Ngoài kia có rất nhiều người làm được việc giống chúng ta

Đây là một sự thật đôi khi khá khó chấp nhận. Những việc chúng ta đang làm có thể rất quan trọng với công ty hiện tại. Nhưng điều đó không có nghĩa là chúng ta không thể bị thay thế. 

Bạn biết làm báo cáo.

Ngoài kia có hàng nghìn người biết làm báo cáo.

Bạn biết chạy quảng cáo.

Có hàng nghìn người khác cũng làm được.

Bạn biết lập trình.

Cũng có rất nhiều lập trình viên khác đang chờ một cơ hội.

Bạn có mười năm kinh nghiệm?

Người khác có thể chỉ có năm năm nhưng sử dụng công cụ mới tốt hơn, học nhanh hơn và chấp nhận mức lương thấp hơn.

Một người trẻ hơn có thể chưa có gia đình, có thể làm thêm giờ, có thể chuyển thành phố để nhận việc, có thể chấp nhận bắt đầu với mức lương thấp để tích lũy kinh nghiệm. Đó là cuộc cạnh tranh mà chúng ta không thể giả vờ rằng nó không tồn tại. Nhưng cũng đừng vì thế mà nghĩ rằng tuổi 35 đồng nghĩa với hết cơ hội. Bởi người 35 tuổi có một thứ mà người 25 tuổi chưa chắc có: những năm tháng trải nghiệm thực tế. Vấn đề là chúng ta có biến những năm tháng đó thành năng lực mới hay chỉ biến nó thành số năm trong CV. 

Vậy phải chuẩn bị thế nào trước khi cơn bão đến?

Có lẽ câu trả lời không quá phức tạp. 

Học thêm.

Nhưng không phải học thêm để có thật nhiều chứng chỉ. Hãy học thứ giúp giá trị của mình tăng lên. Nếu đang làm một công việc, hãy tìm hiểu sâu hơn về nó.

Đừng chỉ biết “làm thế nào”.

Hãy tìm hiểu “tại sao lại làm như vậy”.

Đừng chỉ hoàn thành task.

Hãy hiểu toàn bộ quy trình phía sau task đó.

Đừng chỉ sử dụng một phần mềm.

Hãy hiểu hệ thống mà mình đang vận hành.

Đừng chỉ biết làm theo hướng dẫn.

Hãy cố gắng trở thành người có thể thiết kế, cải tiến và giải quyết vấn đề. Bởi khi đó, bạn không còn đơn thuần bán thời gian lao động của mình.

Bạn đang bán năng lực giải quyết vấn đề. Và thứ đó khó bị thay thế hơn nhiều. Học thêm một ngôn ngữ mới. Có một việc tưởng như chẳng liên quan đến công việc hiện tại nhưng lại có thể mở ra rất nhiều cánh cửa:

Học một ngôn ngữ mới.

Đặc biệt là tiếng Anh, tiếng Trung.

Khi chỉ biết một ngôn ngữ, thế giới nghề nghiệp của chúng ta đôi khi chỉ nằm trong phạm vi rất nhỏ.

Nhưng khi có thể đọc tài liệu nước ngoài, xem khóa học quốc tế, giao tiếp với đồng nghiệp ở một quốc gia khác, tìm việc trên thị trường quốc tế hoặc đơn giản là tự học một kỹ năng từ nguồn tài liệu tốt nhất trên thế giới...

Cánh cửa bắt đầu rộng hơn rất nhiều. Một ngôn ngữ không chỉ là một môn học. Nó là một cách để bước sang một thị trường khác. Và ở tuổi 35, mở thêm một cánh cửa có lẽ quan trọng hơn việc cố gắng chen vào một cánh cửa đã bắt đầu hẹp lại.

Còn nếu bạn đã thất nghiệp thì sao?

Nếu bạn đang đọc những dòng này trong lúc thất nghiệp, có lẽ điều đầu tiên tôi muốn nói là:

Đừng vội nghĩ rằng cuộc đời mình đã đi xuống. Thất nghiệp chắc chắn là áp lực. Không có thu nhập. Nhìn bạn bè vẫn đi làm kiếm tiền hàng ngày, rồi đi teambuilding cùng công ty. Mỗi tháng vẫn có những khoản phải trả. CV gửi đi hàng tá công ty nhưng không có hồi âm. Có những cuộc phỏng vấn tưởng rằng đã ổn nhưng cuối cùng vẫn nhận được một email cảm ơn và lời chúc may mắn.

Những điều ấy dễ khiến một người bắt đầu nghi ngờ chính mình, mất niềm tin vào bản thân. Thấy sao mình vô dụng quá. Nhưng đôi khi thất nghiệp cũng là khoảng thời gian mà chúng ta buộc phải dừng lại.

Khi đang đi trên một con đường quen thuộc, rất khó để tự hỏi liệu mình có nên rẽ sang một con đường khác hay không. Bởi mỗi sáng thức dậy chúng ta đều phải đi làm.

Mỗi tối về nhà đã mệt.

Cuối tuần chỉ muốn nghỉ ngơi.

Thất nghiệp, dù không ai mong muốn, đôi khi lại tạo ra một khoảng trống đủ lớn để chúng ta nhìn lại:

Mình thực sự muốn làm gì trong 5 năm tới?

Công việc cũ còn phù hợp với mình không?

Nếu phải bắt đầu lại, mình có thể học thứ gì?

Có ngành nào khác mà mình có thể chuyển sang không?

Có thể câu trả lời không nằm ở việc tìm lại đúng công việc cũ. Có thể nó nằm ở một công việc hoàn toàn khác.

Một kỹ năng mới.

Một nghề mới.

Một dự án cá nhân.

Một công việc tự do.

Một sản phẩm của riêng mình.

Hoặc thậm chí một thứ nhỏ bé mà ban đầu chẳng ai nghĩ nó có thể trở thành nghề nghiệp.

Áp lực tạo ra kim cương

Người ta vẫn thường nói:

Áp lực tạo ra kim cương.

Nhưng tôi nghĩ không phải cứ chịu áp lực là tự nhiên trở thành kim cương. Áp lực chỉ tạo ra một cơ hội để chúng ta thay đổi. Nếu đứng trước áp lực mà vẫn không học thêm, không thay đổi, không thử nghiệm điều gì mới, thì áp lực chỉ đơn giản là áp lực. Nhưng nếu dùng khoảng thời gian khó khăn đó để học một kỹ năng mới, xây dựng một sản phẩm, đọc thêm một lĩnh vực, học một ngôn ngữ, kết nối với những người mới hoặc thử một công việc khác...

Thì vài năm sau, có thể chúng ta sẽ cảm ơn khoảng thời gian đã từng khiến mình sợ hãi ấy.

35 tuổi không phải dấu chấm hết.

Nó chỉ là lúc chúng ta không còn quá nhiều thời gian để trì hoãn.

Ở tuổi 25, có thể chúng ta sai một lần rồi làm lại. Ở tuổi 35, mỗi năm trôi qua mà không học thêm điều gì mới có thể khiến khoảng cách với thị trường ngày càng lớn. Vì vậy, đừng chờ đến lúc mất việc mới bắt đầu học.

Đừng chờ công ty cắt giảm nhân sự mới nghĩ đến nghề thứ hai. Đừng chờ AI thay đổi ngành của mình mới bắt đầu tìm hiểu AI. Hãy chuẩn bị khi mọi thứ vẫn còn bình thường. Bởi lúc bình yên là lúc dễ chuẩn bị nhất cho một cơn bão. Còn nếu cơn bão đã đến rồi...Thì cũng chẳng còn cách nào khác ngoài việc đứng dậy, phủi bụi và tìm một con đường mới. 

Vì nếu bạn không thất nghiệp tuổi 35 thì không có gì đảm bảo bạn không thất nghiệp nhưng năm tiếp theo.

Và đừng như tôi...

Còn tôi thì sao? 

Tôi cũng chẳng phải người có câu trả lời hoàn hảo.

Tôi cũng từng nghĩ mình có một công việc ổn định, có kinh nghiệm, có những thứ mình đã làm quen đến mức nhắm mắt cũng làm được.

Rồi một ngày công việc không còn nữa.

Thời gian đầu còn nghĩ chắc sẽ nhanh chóng tìm được một công việc tương tự.

Nhưng rồi mới nhận ra mọi thứ không đơn giản như mình tưởng.

35 tuổi.

Những công việc phù hợp không còn nhiều như trước.

Những thứ mình từng giỏi thì ngoài kia có quá nhiều người cũng làm được.

Và thế là thất nghiệp ở nhà.

Không biết làm gì.

Cuối cùng đành... ngồi gõ blog.

Nghe thì có vẻ hơi buồn cười.

Nhưng biết đâu chính những ngày tháng tưởng như chẳng có gì để làm này lại là lúc tôi bắt đầu làm một thứ gì đó mới.

Biết đâu việc ngồi viết hôm nay sẽ dẫn đến một công việc khác ngày mai.

Biết đâu một website nhỏ sẽ trở thành một dự án lớn.

Biết đâu một kỹ năng học được trong những ngày thất nghiệp lại trở thành thứ nuôi sống mình trong vài năm tới.

Cuộc đời vốn chẳng ai biết trước được. Thế nên nếu bạn đang 25, 30 hay 35 tuổi, hãy cứ học thêm một chút. Làm thêm một thứ. Biết thêm một kỹ năng. Mở thêm một cánh cửa. Đừng để đến khi cánh cửa hiện tại đóng lại mới phát hiện ra rằng mình chẳng có chiếc chìa khóa nào khác.

Và nếu bạn cũng đang thất nghiệp giống tôi...

Thôi thì chúng ta cùng ngồi gõ blog vậy.

Biết đâu ngày mai lại có chuyện hay.

💌 Mong nhận được sự đóng góp bài viết của bạn qua email: goctraitim.vn@gmail.com. Chúc bạn luôn an yên và hạnh phúc!